จุดเริ่มต้นของเส้นทางสายกลาง
ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน
จุดเริ่มต้นของเส้นทางสายกลาง
เรียบเรียงจากพระธรรมเทศนาพระราชภาวนาวิสุทธิ์ วันอาทิตย์ที่ ๗ เดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๓
ศูนย์กลางกายสำคัญมากทีเดียว เป็นทางเดียวที่จะนำเราไปสู่อายตนนิพพาน
พระพุทธเจ้า พระอรหันต์ทั้งหลาย ท่านเริ่มต้นไปสู่อายตนนิพพานด้วยการวางใจที่ศูนย์กลางกายของท่าน คือ เอาใจที่แวบไปแวบมานำมาหยุดเป็นจุดเดียวกันที่ตรงนี้ ให้ใจหยุดนิ่งๆ จนกระทั่งนิ่งแน่น เข้าไปเรื่อยๆ ในที่สุดก็พบของจริงที่มีอยู่ภายใน พบกายในกาย พบเวทนาในเวทนา พบจิตในจิต พบธรรมในธรรม แล้วในที่สุดก็พบธรรมกายซึ่งเป็นกายตรัสรู้ธรรม เป็นกายของผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานแล้ว เป็นที่พึ่งที่ระลึกภายใน แล้วก็อาศัยธรรมกายที่ท่านได้เข้าถึงนั้นดำเนินจิตต่อไปเรื่อยๆ จนกระทั่งบรรลุมรรคผลนิพพาน
ดังนั้นเมื่อใจหยุดตรงศูนย์กลางกายถูกส่วนแล้ว ก็จะเข้าถึงเส้นทางสายกลางภายใน ที่เรียกว่าเส้นทางสายกลางก็เพราะว่า พอใจเราหยุดถูกส่วนแล้วก็จะเห็นเป็นเส้นทางอยู่ตรงกลางตรงนั้น ใครเข้าถึงก็จะเห็นตรงกัน เห็นเหมือนกัน โดยมีจุดเริ่มต้นที่ปฐมมรรค
ปฐมมรรค หรือ บางครั้งเรียกว่า ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ หนทางเบื้องต้นของอริยมรรค มีลักษณะเป็นดวงกลมใสบริสุทธิ์ เหมือนดวงแก้วกายสิทธิ์ ใสเกินใส สวยเกินสวย งามไม่มีที่ติ มีขนาดแตกต่างกันไป อย่างเล็กขนาดดวงดาวในอากาศ อย่างกลางขนาดพระจันทร์ในคืนวันเพ็ญ อย่างใหญ่ขนาดพระอาทิตย์ยามเที่ยงวัน ปรากฏเกิดขึ้นตรงที่ใจหยุด ณ ตำแหน่งศูนย์กลางกายที่เราเรียกว่า ฐานที่ ๗ ปฐมมรรค เป็นธรรมเบื้องต้น คือ ความบริสุทธิ์เบื้องต้นที่บังเกิดขึ้นหลังจากที่เอาชนะนิวรณธรรมหรือสิ่งที่เป็นมลทินในใจได้หมดสิ้นไป
ถ้าหากเราปฏิบัติมาถึงตรงนี้ หรือใครก็ตามในโลกปฏิบัติมาถึงตรงนี้ได้ ก็เป็นเครื่องยืนยันว่าจะต้องถึงที่หมายปลายทางคืออายตนนิพพานอย่างแน่นอน ถ้าใครปฏิบัติมาไม่ว่านานแค่ไหนก็ตาม หากยังไม่เข้าถึงปฐมมรรค ก็เป็นอันยืนยันว่ายังไม่พบหนทางเบื้องต้นที่จะไปสู่อายตนนิพพาน ซึ่งหลวงพ่อวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ ท่านได้ยืนยันเอาไว้ว่า แม้จะปฏิบัติไปตลอดชีวิตก็ตาม ถ้าไม่ได้ปฐมมรรค ก็ไปนิพพานไม่ถูก
ปฐมมรรค มีอยู่ในตัวของมนุษย์ทุกคน ไม่ใช่มีเฉพาะในกลางกายของพระสิทธัตถราชกุมารซึ่งต่อมาเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและเป็นพระบรมศาสดาของเราเท่านั้น พระอรหันตสาวกที่ฟังธรรมจากพระองค์แล้วปฏิบัติตามคำสั่งสอนก็ค้นพบว่าในกลางกายมีปฐมมรรค มีเส้นทางสายกลางเช่นเดียวกัน แล้วก็ได้เดินทางสู่เส้นทางสายกลางนั้นกระทั่งไปถึงจุดหมายปลายทางคือ อายตนนิพพาน ซึ่งมีผู้บรรลุธรรมตามพระพุทธองค์จำนวนมากมายทีเดียว หรือบางท่านก็เป็นพระอริยบุคคลตั้งแต่ พระโสดาบัน เป็นต้นไป หรืออย่างน้อย ๆ ก็เข้าถึงไตรสรณคมน์คือ เข้าถึงพระธรรมกายภายใน ถึงพุทธรัตนะ ธรรมรัตนะ สังฆรัตนะ ก็มีจำนวนนับไม่ถ้วนทีเดียว
เพราะฉะนั้นดวงธรรมเบื้องต้นนี้ จึงเป็นสิ่งที่สำคัญมากที่เราต้องทำความเข้าใจให้ดี และถือเป็นศูนย์รวมแห่งความสมปรารถนาของมวลมนุษยชาติ เพราะมวลมนุษยชาติมีความปรารถนาตรงกันอยู่อย่างหนึ่งดังพระบาลีกล่าวไว้ตอนหนึ่งว่า สุขกามานิ ภูตานิ คือ มีความปรารถนาที่จะมีความสุขที่เสรี ต้องการเข้าถึงความสุขที่แท้จริง สุขที่เป็นอิสระเป็นตัวของตัวเอง เป็นความสุขที่หลุดพ้นจากการบังคับบัญชาของกิเลสอาสวะทั้งหลาย
ทั้งๆ ที่เราปรารถนาความสุขแท้จริง ทั้งไขว่คว้า ทั้งแสวงหา แต่ว่าเราหาความสุขนั้นไม่เจอ เพราะไม่รู้วิธีการว่าจะทำอย่างไร เข้าถึงได้อย่างไร จึงต่างแสวงหาวิธีกันไปตามรสนิยมหรือตามความรู้ความเข้าใจของตนเอง ซึ่งสิ่งที่เราพบเจอนั้นมักเป็นความสุขที่ถูกครอบงำด้วยหายนะ คือเป็นความสุขที่มีทุกข์ในเบื้องปลาย
ความสุขที่แท้จริง มีรวมอยู่ตรงศูนย์กลางกายของเรา จะเข้าถึงได้ก็ด้วยการหยุดใจไว้ที่ศูนย์กลางกาย เพราะฉะนั้น หยุด นี่แหละเป็นตัวสำเร็จ เป็นการที่จะทำให้มวลมนุษยชาติพบกับความสุขความสมปรารถนา อย่างที่หลวงพ่อวัดปากน้ำท่านสรุปและได้กล่าวเอาไว้ว่า หยุดเป็นตัวสำเร็จ หรือคำว่า หยุด ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าท่านตรัสให้นัยแก่องคุลีมาลว่า “สมณะหยุดแล้ว” หยุดทั้งๆ ที่พระองค์ยังทรงเคลื่อนไหวด้วยอาการที่ก้าวเดินไปเป็นปกติด้วยพุทธลีลาอย่างนั้น ซึ่งยังความสงสัยแก่องคุลีมาลเป็นอย่างยิ่งว่า “หยุด” แต่ทำไมยังเคลื่อนไหว และพระองค์ก็ยังทรงยืนยันว่า “พระองค์หยุดแล้ว”
หยุด ในที่นี้ก็หมายเอาว่าใจของพระองค์หยุดนิ่งที่กลางกาย สนิทแล้ว เป็นอันหนึ่งอันเดียวกับกายธรรมอรหัตแล้ว เพราะฉะนั้นหยุดจึงเป็นตัวสำเร็จ แต่จะหยุดได้นั้น ใจจะต้องพ้นจากความอยากทั้งหลาย อยากได้ อยากเห็น อยากมี อยากเป็น อยากไม่มี อยากไม่เป็น ภาษาพระท่านเรียกว่า กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ต้องหยุดความอยากจากสิ่งเหล่านั้นแล้ว นำใจมาหยุดนิ่งอยู่ในกลางกาย ณ ที่ตั้งดั้งเดิมของใจ ที่ศูนย์กลางกายฐานที่ ๗ ตรงนี้
เมื่อใจหยุดถูกส่วน ก็จะเข้าถึงปฐมมรรค ปฐมมรรคนี้แหละเป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางสายกลางภายใน เส้นทางของพระอริยเจ้าที่เรียกว่าอริยมรรค เป็นเส้นทางแห่งความบริสุทธิ์หมดจดจากสรรพกิเลสทั้งหลาย ที่จะนำเราไปสู่อายตนนิพพาน